Proteksyon ng electricity consumers, nasaan?

Ngayong Enero ay maaaring magtaas na naman ang Meralco ng singil nito sa kuryente, partikular sa generation charge, ng P0.0136 kada kilowatthour. Mahigit 4 milyong kustomer nito ang maapektuhan nitong pagtaas. Noong nakaraang Disyembre lamang ay nagtaas na ito ng singil ng 6 sentimo kada kilowatthour. Ito’y sa kabila ng patuloy na paglakas ng piso kontra dolyar.

Noong mga nakaraang panahon na mataas ang presyo ng dolyar kontra piso, mabilis ang Meralco sa paghingi ng pagtaas sa singil nito upang mabawi ang lugi nito mula sa exchange rate. Ngayong, mataas naman ang presyo ng piso kontra dolyar, ay wala tayo halos makitang pagbaba sa singil sa kuryente.

Ang sinasabing dahilan ngayon ng Meralco sa magiging pagtaas sa singil ay ang pagtaas ng mga bayarin nito sa pinagkukunan ng kuryente tulad ng National Power Corporation at mga independent power producers (IPPs) nito na ngayon ay nasa pamamahala ng Power Sector Assets and Liabilities Management Corporation (PSALM) ganundin mula sa IPPs na may kontrata sa Meralco.

Sa pamamagitan ng generation rate adjustment mechanism (GRAM) ay narerekober ng Meralco at ng iba pang power utilities ang mga pagtaas sa gastusin nila sa mga pinagkukunan ng kuryente. Awtomatiko nang binabago ng Meralco ang singil nito buwanan ayon sa pormula sa GRAM na inaprubahan ng Energy Regulatory Commission (ERC). Halos isang taon din magmula noong Hulyo 2006 na hindi awtomatiko ang pagrekober ng mga power utilities sa GRAM ayon sa kautusan ng Korte Suprema sa petisyon ng NASECORE vs. Meralco na dapat dumaan sa due process ang anumang petisyon patungkol sa electricity rates, ke-pagtaas man ito o adjustment, upang magkaroon ng pagkakataon ang mga apektadong konsyumer na makalahok sa proseso at magpaabot ng posisyon nito.

Subalit sa lakas ng presyur ng Meralco, iba pang distribution utilities at maging ibang mga kaalyado nitong grupo ng mga negosyante, napilitan ang gobyerno sa pamamagitan ng Department of Energy at pakikipagtulungan ng ERC na amyendahan noong Mayo 2007 ang implementing rules and regulations (IRR) ng Electric Power Industry Reform Act (EPIRA) upang maging awtomatiko ang pagrekober ng mga power utilities. Katwiran nila, dahil daw sa pagkaantala sa pagrekober ng mga power utilities sa mga lugi o losses mula sa pagbabago sa presyo ng krudo na ginagamit ng mga planta ng kuryente sa power generation ganundin sa palitan ng piso at dolyar, at sa presyo ng kuryenteng likha ng mga IPPs o power generation companies, maaaring manganib ang pinansyal na katayuan ng kompanya at maaapektuhan daw ang serbisyo nito.

Ayon kay ERC Chair Rodolfo Albano, kahit na pinapayagan ang Meralco sa awtomatikong pagbabago – pagtaas o pagbaba – sa singil sa kuryente ay may ginagawa naman daw na mandatory review ang ERC sa mga pagbabagong ito para sa proteksyon ng mga konsyumer. Ibig sabihin nito, kapag nagkaroon ng sobrang singil ay ma-rerefund ito sa mga konsyumer.

Ang ginagawang sistema ngayon ng ERC ay hindi tunay na proteksyon sa mga konsyumer. Sa panahon ngayon na mahalaga ang bawat sentimo sa atin, malaki ang epekto ng sobrang singil sa pang-araw-araw na buhay. Sakaling sumobra ng singil na 2 sentimo kada kilowatthour, ito ay katumbas rin ng P40 sa generation charge pa lang, hindi pa kasama yung VAT. Pati overcharge kasi ay may VAT din.

Ang tunay na proteksyon ay iwasan ang pagkakaroon ng overcharge. Ito ay mangyayari kung magkakaroon ng masusing rebyu at pagkakaroon ng public hearing sa aplikasyon bago ang paniningil ng adjusted rate. Dapat ay huwag gawing awtomatiko ang pagrekober. Pinapayagan naman ang probisyunal na pagbabago ng singil kung talagang kailangang-kailangan ang pagrekober ng mga power utilities.

(Published in Tanod, 7 January 2008)